Eylemde Nöroplastisite: Egzersiz Çocukluk Anılarını Nasıl Yüzeye Çıkarıyor

Ataxia sonrası bana çok alışılmadık bir şey olmaya başladı. Bunu doktorlarımla paylaştığımda güldüler ve anlamsız ya da “sadece psikolojik” diye geçiştirdiler. Ama bunun ötesinde bir şey olması gerektiğini biliyordum, bu yüzden gözlemlemeye ve araştırmaya devam ettim. Şimdi bunu seninle paylaşmak istiyorum.

Deneyimim

Ataxia’dan yaklaşık bir yıl sonra, egzersizlerim sırasında tuhaf bir şey fark etmeye başladım. Birdenbire, eski bir anı yüzeye çıkıyordu. Şunlardan biri olabilirdi:

• unutulmuş bir çocukluk sahnesi,
• bir rüyadan canlı bir görüntü,
• ya da yıllardır aklıma gelmeyen, geçmişten rastgele bir an.

Bunu bu kadar tuhaf kılan şey, bu anıları bilinçli olarak hatırlamıyor olmamdı. Zihnimden tamamen silinmiş gibiydiler—ta ki birden orada olana dek, sanki bir kapı açılmış gibi.

Bir örüntü de fark ettim:

• Bu parlamalar özellikle beyincik egzersizleri sırasında oluyor—top atıp tutmak, alkışlamak ya da brain-gym etkinlikleri gibi.
• İnce motor egzersizlerinde (ellerimi ve parmaklarımı kullanarak) kaba motor olanlara kıyasla daha güçlü ortaya çıkıyorlar.

Sanki dengem ve koordinasyonum üzerinde çalışmak, belleğimin gizli çekmecelerini bir şekilde açıyordu.

Bilimsel İçgörüler

Uzun bir süre beyinciğin yalnızca denge ve koordinasyonu kontrol ettiği düşünülüyordu. Ama son araştırmalar çok daha büyük bir rol oynadığını ortaya koyuyor—aynı zamanda şunlara da bağlı:

• bellek ve öğrenme (hipokampusla bağlantılar yoluyla),
• duygular ve hayal gücü (limbik sistemle bağlantılar yoluyla),
• ve dikkat ile düşünce süreçleri (prefrontal korteksle devreler yoluyla).

Bu, beyincik eğitiminin yalnızca bedeni etkilemediği anlamına geliyor—bellek ve öz-yansımayla ilgili beyin ağlarını da uyarabilir.

“The cerebellum’s contributions to human language, emotional regulation, attention control, cognition, and working memory, beyond its widely acknowledged role in motor functions, have garnered increasing attention in recent years.” Lyu, W., Thung, KH., Huynh, K.M. et al.

Bir başka olası açıklama Default Mode Network (DMN)—dinlenme, hayal kurma ve bellek hatırlama sırasında aktif olan bir beyin ağı. Egzersiz sırasında beyincik etkinliği DMN ile etkileşime girebilir ve rastgele anıların ya da rüya parçalarının bilince çıkmasını tetikleyebilir.

İnce motor çalışma (el egzersizleri gibi) daha da hassas bir beyincik işlemesi gerektirir. Bu, anılarımın büyük kaslar yerine küçük kasları çalıştırdığımda daha güçlü yüzeye çıkmasını açıklayabilir.

“The cerebellum has traditionally been seen primarily to coordinate voluntary movement, but evidence is accumulating that it may play a role in cognition and behavior as well.” Rapoport, M., van Reekum, R., & Mayberg, H. (2000)

Beyincik işlevleri haritasına da bakmalısın:

Benim İçin Ne Anlama Geliyor

İlk başta bir şeylerin ters gittiğini düşündüm. Ama şimdi farklı görüyorum: bu ani bellek parlamaları nöroplastisitenin işaretleri olabilir—beynimin yaralanma sonrası yeni bağlantılar kurması.

Anlamsız olmaktan çok uzak, bu anlar bana beynimin hâlâ canlı, dinamik ve şaşırtıcı yeniden bağlantılar kurabildiğini söylüyor. İyileşmenin yalnızca fiziksel değil, bilişsel ve duygusal da olduğunun kanıtı.

Bir zamanlar tuhaf ve rastgele bir olgu gibi gelen şey, şimdi bir armağan gibi geliyor. Eski bir anı her yüzeye çıktığında, bunu beynimin bana hatırlatma biçimi olarak görüyorum: Hâlâ buradayım, hâlâ yeniden kablolanıyorum, hâlâ hayattayım.

Yani sen de benzer bir şey yaşarsan—onu geçiştirme. Bazen beynin iyileşmenin kendine özgü gizemli yolları vardır ve bilim daha yeni yetişmeye başlıyor.

Kaynaklar:

1. King M, Hernandez-Castillo CR, Poldrack RA, Ivry RB, Diedrichsen J. Functional boundaries in the human cerebellum revealed by a multi-domain task battery. Nat Neurosci. 2019 Aug;22(8):1371-1378. doi: 10.1038/s41593-019-0436-x. Epub 2019 Jul 8. PMID: 31285616; PMCID: PMC8312478.
2. Lyu, W., Thung, KH., Huynh, K.M. et al. Functional development of the human cerebellum from birth to age five. Nat Commun 16, 6350 (2025). https://doi.org/10.1038/s41467-025-61465-y
3. Rapoport, M., van Reekum, R., & Mayberg, H. (2000). The Role of the Cerebellum in Cognition and Behavior: A Selective Review. The Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences, 12(2), 193–198. https://doi.org/10.1176/jnp.12.2.193